door Anton Schelfaut in ’t Pallieterke .
Hoewel Denemarken net als België deel uitmaakt van de Europese Unie, slaagt het er toch in om zijn eigen koers te blijven varen op vlak van asiel en migratie. Welke lessen kunnen België en Vlaanderen leren van de Denen ?
Denemarken is net als België een parlementaire constitutionele monarchie. Het is lid van de Europese Unie, maar behoort niet tot de eurozone en heeft bijgevolg zijn eigen munteenheid, de Deense kroon. Naast Denemarken behoren ook Groenland en de Faeröer, die een zelfstandige positie innemen, tot het Deense koninkrijk. In tegenstelling tot Denemarken en Groenland hebben de Faeröer een eigen munteenheid, de Faeröerse kroon.
Een argument dat de tegenstanders van een Vlaamse onafhankelijkheid vaak aanhalen, is dat België met zijn 11 miljoen inwoners al klein genoeg is, waardoor een verdere opdeling van het land niet opportuun zou zijn. Denemarken bewijst met zijn net geen 6 miljoen inwoners – dat zijn er ongeveer evenveel als Vlaanderen – dat dat argument geen steek houdt. Met zijn oppervlakte van 43.094 vierkante kilometer is het wel ruim drie keer groter dan Vlaanderen.
Sinds 1 januari 2007 bestaat Denemarken uit vijf regio’s: Hoofdstad, Midden-Jutland, Noord-Jutland, Seeland en Zuid-Denemarken. Die regio’s vervingen de 13 provincies waarin Denemarken sinds 1970 verdeeld was. Ook het aantal gemeenten werd in die periode herleid van 271 tot 98.
Niet alleen N-VA en Vlaams Belang, maar ook Vooruit houdt het succesverhaal van de Deense sociaaldemocraten nauwlettend in de gaten
Gidsland
In mei 2022 bracht een delegatie van de N-VA, bestaande uit onder meer N-VA-Kamerlid Theo Francken en Vlaams Parlementslid Maaike De Vreese, een bezoek aan Denemarken. Op het programma stonden onder meer ontmoetingen met de Deense minister van Asiel en Migratie, Kaare Dybvad Bek, en de toenmalige minister van Justitie, Mattias Tesfaye. Die laatste is de zoon van een Ethiopische vluchteling en een Deense moeder, en was tussen 2019 en 2022 zelf minister van Asiel en Migratie. In een interview met De Tijd noemde hij het Europese asielsysteem begin 2022 “een grote leugen”. “Iedereen beseft dat het kapot is.”
N-VA wil in België een asiel- en migratiebeleid invoeren dat overeenkomt met dat van Denemarken. “Het Deense migratiemodel wérkt, in tegenstelling tot het passieve beleid dat we in België kennen”, zegt Francken daarover. Hij beschouwt Denemarken als een gidsland op het vlak van veiligheid en migratie.
‘Zero refugees’-beleid
Het Deense model is er in eerste instantie op gericht om de illegale migratiestromen droog te leggen. Daarom is het land op zoek naar partnerlanden buiten de Europese Unie waar asielzoekers in alle veiligheid kunnen verblijven terwijl hun asielaanvraag wordt behandeld. Asielzoekers die illegaal het land proberen te bereiken, krijgen een jarenlang verblijfsverbod. Bovendien is het model gericht op opvang in de herkomstregio. In het Deense inburgeringsbeleid, waarvan heel wat elementen zijn opgenomen in het Vlaamse regeerakkoord, staan het leren van de taal, het naleven van de wetten en het staatsburgerschap centraal.
Francken kent de Deense premier Mette Frederiksen van in zijn tijd als staatssecteraris voor Asiel en Migratie, toen beiden bevoegd waren voor hetzelfde departement. Hij omschrijft haar als “een intelligente dame”. Onder meer haar strenge migratiebeleid ligt volgens Francken aan de basis van haar electorale succes : in november 2022 zetten de Deense sociaaldemocraten met 30 procent hun beste verkiezingsresultaat in 20 jaar neer. “Frederiksen heeft begrepen dat mensen die op de socialisten stemmen niet enkel een huis willen, maar ook een thuis”, aldus Francken.
Bovendien heeft Frederiksens ‘zero refugees’-beleid volgens Francken geleid tot de verschrompeling van de radicaal-rechtse Deense Volkspartij. Die haalde bij de laatste verkiezingen slechts nipt de kiesdrempel van 2 procent. “Het Deense ‘zero refugees’-beleid is hard, maar tijdelijk noodzakelijk, vrees ik. Dat de naïeve Groenen dat niet wensen in te zien, tot daaraan toe, maar dat liberalen, socialisten en christendemocraten hun ogen blijven sluiten, is stuitend.”
Hoge eisen
In 2019 zei Francken aan VRT NWS over het Deense asiel- en migratiebeleid dat hij “meteen zou willen wisselen”. Toch bekent dat niet dat hij het eens is met alle maatregelen die deel uitmaken van dat beleid. Zo staat de N-VA’er niet achter het feit dat Denemarken in de praktijk enkel met tijdelijke verblijfsvergunningen werkt.
De hoge eisen waaraan vluchtelingen moeten voldoen, maken het hen volgens experten bijna onmogelijk om een vaste verblijfsvergunning te verkrijgen. Daarvoor komen ze ook pas na acht jaar in aanmerking. “Op een bepaald moment moet je wel tegen nieuwkomers zeggen : ‘Je hebt je goed geïntegreerd en je best gedaan, dan kan je ook een volwaardig lid worden van de club’”, aldus Francken.
Ook in de dubbele bestraffing van misdrijven in bepaalde probleemwijken ziet Francken weinig heil. “Dat lijkt mij in strijd met het gelijkheidsbeginsel. Ik weet niet of dat juridisch zal standhouden.”
Bezittingen in beslag nemen
Begin april pleitte Vlaams Belang-voorzitter Tom Van Grieken ervoor om de bezittingen van asielzoekers als een vorm van waarborg af te nemen als die meer dan 2.000 euro waard zijn. Op die manier wil hij zogenaamde asielfraudeurs zelf laten opdraaien voor de kosten van hun asielprocedure- en opvang.
Van Grieken haalde de mosterd voor zijn voorstel in Denemarken. Daar moeten asielzoekers die contant geld of andere waardevolle bezittingen ter waarde van meer dan 10.000 Deense kronen (1.341 euro) op zak hebben, zelf mee opdraaien voor de kosten van hun asielprocedure.
De Europese wetgeving staat de invoering van een soortgelijke maatregel in Vlaanderen in de weg, zo geeft ook Van Grieken toe. Daaraan is Denemarken niet gebonden, omdat het als enige EU-lidstaat in 1992 een ‘opt-out’ heeft verkregen op het vlak van vrij verkeer van personen, asiel en immigratie. In het Verdrag van Maastricht staat dat de afspraken over die thema’s een Europese bevoegdheid zijn. Maar omdat de Denen dat Verdrag in een referendum hadden verworpen, heeft de Europese Unie een ‘opt-out’ toegestaan. Daardoor kan Denemarken een strenger beleid voeren.
Het Deense model is er in eerste instantie op gericht om de illegale migratiestromen droog te leggen
Conner Rousseau
Niet alleen N-VA en Vlaams Belang, maar ook Vooruit houdt het succesverhaal van de Deense sociaaldemocraten nauwlettend in de gaten. Voorzitter Conner Rousseau spiegelt zich vaak aan Mette Frederiksen, die in 2019 aantrad als de jongste premier van Denemarken. Net als Frederiksen combineert de Vlaamse socialist ‘flinksere’ migratiestandpunten met de klassieke socialistische recepten.
Voor die formule werd de Deense premier bij de parlementsverkiezingen van 1 november 2022 beloond door de kiezer. Haar partij ging er twee zetels op vooruit ten opzichte van de verkiezingen van 2019 en is met 50 zetels ruimschoots de grootste. De andere regeringspartijen, de liberale partij Venstre en de gematigd-rechtse partij Moderaterne van oud-premier Lars Løkke Rasmussen, volgen op respectievelijk 23 en 16 zetels. Het is de eerste keer in ruim 40 jaar dat Denemarken wordt geregeerd door een coalitie die niet uitsluitend uit linkse of rechtse partijen bestaat.
Aan De Morgen liet Rousseau na de verkiezingsoverwinning van de Deense sociaaldemocraten verstaan dat Frederiksen op vlak van migratie voor hem “een stap te ver gaat”. “Die doorgeslagen lijn ga je bij mij nooit zien.”
Onder meer het plan van de Deense regering om asielzoekers tijdelijk naar Rwanda te sturen, is een doorn in het oog van Rousseau. Hetzelfde geldt voor de bouw van een gevangenis voor illegalen in Kosovo. “Met zulke zaken kunnen wij niet akkoord gaan”, aldus Rousseau.
Koranverbrandingen
Denemarken kwam de afgelopen maanden veelvuldig in het nieuws door koranverbrandingen. Om een einde te maken aan die praktijk, wil de Deense regering het strafbaar maken om religieuze geschriften in het openbaar denigrerend te behandelen. Satirische cartoons vallen niet onder het verbod.
In België is het verbranden van de koran niet bij wet verboden, maar dat betekent niet dat je het zomaar straffeloos kan doen. Als er sprake is van verzwarende omstandigheden, zoals het aanzetten tot discriminatie en haat in het openbaar of in de privéomgeving waarbij mensen of groepen geviseerd worden, gaat het wel degelijk om een misdrijf.
foto’s (c) Gazet van Hove.