door Redactie Politiek ’t Pallieterke .
De federale en Vlaamse regeringsonderhandelingen zijn opnieuw op gang getrokken. Dat er niet snel een federale ploeg ingezworen zou worden, was te verwachten. Maar dat er half augustus nog geen Vlaamse regering is, is toch onbegrijpelijk. Het is de verantwoordelijkheid van N-VA-voorzitter Bart De Wever, maar niet van hem alleen.
Na de verkiezingen van 9 juni werd snel duidelijk dat de volgende Vlaamse regering een coalitie zou worden van N-VA, Vooruit en cd&v. Hier en daar probeerde men in bepaalde kringen nog te opperen dat een coalitie van N-VA en cd&v mogelijk zou zijn, gesteund door Vlaams Belang vanuit de oppositie. Niet alleen behoort zo’n minderheidsregering niet tot onze politieke zeden, het is gewoon ondenkbaar dat cd&v in zo’n scenario gestapt zou zijn. En iedere waarnemer beseft dat N-VA-voorzitter Bart De Wever de deur voor Vlaams Belang gesloten heeft van zodra hij de leiding had in de Vlaamse formatie.
Politieke waarnemers zeggen dat PS misschien wel eens opnieuw in de dans zou kunnen komen
Een regering van N-VA, christendemocraten en socialisten zou dus relatief snel gevormd kunnen worden. Ook al omdat Vlaanderen, in tegenstelling tot de andere deelstaten, niet in woelig budgettair water zit. Akkoord, het begrotingstekort van meer dan 1,2 miljard euro is te groot. Bovendien worden grote infrastructuurwerken, zoals Oosterweel, buiten de begroting gehouden, maar de situatie is totaal niet vergelijkbaar met Wallonië en Brussel. Eigenlijk zou er al voor de korte zomervakantie witte rook geweest moeten zijn en zou de eerste regering-Diependaele (N-VA) moeten aangetreden zijn. Dat dat niet gebeurd is, heeft verschillende redenen.
Obsessieve koppeling aan federale onderhandelingen
Een cruciaal onderdeel van de verklaring is de rol van federaal formateur Bart De Wever (N-VA). Die hanteert als alfa en omega dat de Vlaamse en federale formaties aan elkaar gekoppeld blijven. Ervaringen uit het verleden leren immers dat N-VA met andere traditionele Vlaamse partijen een Vlaamse regering vormt, waarna die traditionele partijen N-VA laten vallen om federaal met de Parti Socialiste in zee te gaan. Die ‘vernederingen’ uit het verleden wil De Wever blijkbaar te allen prijze vermijden en vandaar dus die obsessieve koppeling.
De Wever heeft een fout gemaakt door de twee formaties aan elkaar vast te klikken
De situatie na 9 juni is echter niet meer te vergelijken met die ten tijde van vroegere formaties. PS – en de groenen – hebben een zware nederlaag geleden. Dus is een soort van anti-N-VA-coalitie eigenlijk niet mogelijk. Nu zijn er wel politieke waarnemers die in vertrouwelijke gesprekken zeggen dat PS misschien wel eens opnieuw in de dans zou kunnen komen indien er tegen half oktober geen federale regering is. Men vindt dat de formatie federaal te traag vordert. Daar valt iets voor te zeggen, maar in 2014 duurde het ook lang (begin oktober) voor er sprake was van federale witte rook. En toen was de centrumrechtse meerderheid, zonder nood aan een socialistische partij, een feit.
Neen, De Wever heeft een fout gemaakt door de twee formaties aan elkaar vast te klikken. Op Vlaams niveau moest het sneller zijn gegaan.
Cd&v moet rol van junior partner aanvaarden
Een tweede factor heeft weinig te maken met de keuzes van Bart De Wever. Het gaat over de machtsverhoudingen tussen de verschillende partijen. Het is hier al meermaals geschreven dat de andere partijen blijkbaar niet genoeg beseffen dat N-VA de grootste partij is en dus inhoudelijk het zwaarst kan doorwegen bij de invulling van een regeerakkoord. Dat is een eenvoudige democratische wet. Vooral cd&v heeft het er moeilijk mee, als partij die heimwee heeft naar haar eigen glorieperiode.
Dat de andere partijen van oordeel zijn dat N-VA te veel te zeggen heeft, was al een reden voor de spanningen in de vorige legislatuur. Herhaalt dat scenario zich nu al, ook tijdens de regeringsonderhandelingen ? De kans is reëel, op basis van wat naar buiten sijpelt over de sfeer aan tafel. Er komt nog een element bij: de partij van Sammy Mahdi is nu de junior partner of kleinste partij van de coalitie. Dat betekent niet alleen dat de christendemocraten straks slechts twee ministers kunnen benoemen en ze als laatste komen in de keuze van de departementen. Cd&v zal nog minder wegen op het beleid. Kan ze die rol als junior partner aanvaarden ? Het legt nu al een hypotheek op de werking van de toekomstige regering-Diependaele.
De Franstalige partijen in een zetel
Het trage Vlaamse proces, waarbij er meer dan twee maanden na de verkiezingen nog geen regering is, is niet zonder gevolgen voor de verhoudingen op federaal vlak. Dat het Waalse regeerakkoord uitgerekend op 11 juli werd bekendgemaakt, is een leuke anekdote zonder veel gevolgen. Wat wel een impact heeft, is dat MR en Les Engagés al hun krachten nu kunnen gebruiken om uitsluitend te werken aan het schrijven van een federaal regeerakkoord. De partijen zitten echt wel in een zetel. Zij hoeven niet op verschillende borden te schaken.
MR en Les Engagés kunnen nu al hun krachten gebruiken om te werken aan een federaal regeerakkoord
Nu is het wel zo dat de liberale MR op sociaaleconomisch vlak op dezelfde lijn zit als N-VA. Daar zullen zich niet direct spanningen voordoen. Maar wat te denken van de as cd&v-les Engagés ? De Franstalige centristen zijn niet langer het halve gekkenhuis dat het onder het voorzitterschap van Joëlle Milquet was. Maar het is ook niet terug de oude PSC van Charles-Ferdinand Nothomb. De link met onder andere de Franstalige vleugel van de christelijke arbeidersbeweging blijft onduidelijk. Tijdens de komende onderhandelingen zal daarover meer duidelijkheid komen. Misschien probeert de ‘christendemocratische as’ de regering nog meer weg te duwen van een centrumrechts beleid.
Ten slotte is er het communautaire aspect. Het blijft zeer onduidelijk dat wat er op tafel ligt richting een staatshervorming gaat. En of er überhaupt over het communautaire zal worden gesproken. Wat wel vaststaat, is dat de Franstalige partijen tijd en energie hebben kunnen steken om een front op te bouwen tegen de N-VA-eisen.
foto’s (c) Gazet van Hove .