HISTORISCH
NIEUWS - door Dirk Rochtus - www.doorbraak.be .
Hitler in de speech van 13 juli 1934 voor de Reichstag. foto © Wikimedia Commons
Een regimecrisis bedreigde in 1934 de positie van Hitler. Met moord en woord wist hij haar onder de knie te krijgen.
Adolf Hitler hield in de periode van het Derde Rijk een 800-tal redevoeringen. Die van 13 juli 1934, negentig jaar geleden, was een van de belangrijkste : ze moest een ernstige regimecrisis bezweren.
Propagandaminister Joseph Goebbels maakte zich in zijn dagboek grote zorgen. ‘De buitenlandse pers voert een hetze tegen ons’. Het is tijd voor een ‘Befreiungsschlag’ : de ‘Führer’ zou iets moeten doen om het onweer dat boven Nazi-Duitsland hing te verdrijven. En inderdaad, Hitler riep op 13 juli de parlementsleden van de Reichstag weer bijeen in de Kroll-opera in Berlijn. Maar wat was er dan gebeurd ? Van waar de paniek ?
De historicus Norbert Frei beschrijft in zijn boek Der Führerstaat (2013) dat er begin 1934, nog geen jaar na de ‘Machtergreifung’, een ‘katerstemming’ heerste in Duitsland. Veel mensen die voorheen hun hoop hadden gesteld op de nieuwe rijkskanselier, beklaagden zich nu dat ze voor zijn partij, de NSDAP, hadden gestemd.
De middenstand kreunde onder de geringe consumptiebereidheid van de bevolking. Geen wonder : prijsverhogingen en loonsnoeiingen maakten dat de consumenten de beurs op de knip hielden. De landbouwers ergerden zich dan weer over de gecentraliseerde vermarkting van hun producten. Ook de ambtenaren waren niet te spreken over de inmenging van de partij in de administratie.
Intussen daagde er een bijkomend gevaar op voor het regime, en het kwam dan nog wel van binnen. De SA, de ‘Sturmabteilung’, die voor Hitler mee de weg naar de macht had geëffend door straatgeweld en druk op politieke tegenstanders, had niet veel meer om handen, nu de ‘Führer’ het einde van de nationaalsocialistische ‘revolutie’ verkondigd had en op ‘evolutie’ zette.
De leiding van de drie miljoen leden tellende paramilitaire organisatie droomde nog altijd van een ‘nationaal socialisme’ en gaf zich verder over aan antikapitalistische retoriek. Ernst Röhm, het hoofd van de SA, vond dat de tijd gekomen was om ‘de nationaalsocialistische revolutie te voleindigen en het nationaalsocialistische Reich op te richten’. Het gerucht van een ‘tweede revolutie’ deed de ronde. Er groeide een bijkomende spanning met de Reichswehr – zoals het leger nog tot 1935 heette – naast de verachting die de nationaal-conservatieve burgerij koesterde tegenover het ‘bruine bolsjewisme’ van de SA. Röhm wilde immers van de SA een ‘bruine volksmilitie’ maken die het leger zou opslokken.
Dat was allemaal niet naar de zin van Hitler. Om zijn droom van ‘Lebensraum’ voor het Duitse volk te kunnen verwezenlijken had hij gedisciplineerde soldaten en officieren nodig, geen straatvechters. Het tweevoudige gevaar dat van de SA uitging, de destabilisering van de bestaande orde door sociaal-revolutionaire retoriek en door de verwatering van de militaire slagkracht, moest hij zien te bedwingen. De tijd drong, want de hogere burgerij en het officierenkorps hadden schoon genoeg van de SA.
Op 30 juni 1934 ontketende Hitler een grootschalige actie tegen de SA-top die de geschiedenisboeken is ingegaan als de Nacht van de Lange Messen. Hij liet een aantal SA-leiders, waaronder uiteraard Röhm, executeren. Van de gelegenheid maakte hij ook gebruik om een aantal oude vijanden en critici uit de conservatieve hoek te laten ombrengen. In totaal stierf een tweehonderdtal mensen door moordenaarshand.
De gevolgen van deze ‘zuiveringsactie’ waren enorm. De SA stelde vanaf dan nauwelijks nog iets voor, en zijn concurrent, de SS, beleefde een opwaardering als zelfstandige organisatie binnen de NSDAP. Het leger was verlost van de SA, maar boette zijn onschuld in.
De generaals hadden niet geprotesteerd toen Hitler een aantal hoge militairen zoals Kurt von Schleicher, zijn voorganger als rijkskanselier, liet vermoorden. Bovendien stond het leger nu volledig in dienst van Hitler, als ‘de enige macht in de natie die de wapens draagt’ (zoals hij begin februari 1933 al had gezegd). De ‘enige’ zou ze gauw niet meer zijn. De SS zou immers vanaf 1939 met de Waffen-SS ook een militaire poot uitbouwen naast de Wehrmacht.
Hitler had zijn slag thuis gehaald. Institutioneel tenminste, moreel niet. Veel burgers waren geschokt. Ze beseften dat het regime niet terugdeinsde voor brutale moord. De regering legde het gebeuren naar de bevolking toe uit als ‘Staatsnotwehr’, zelfverdediging van de staat in een noodsituatie. De onrust bleef nazinderen. Zozeer zelfs dat Hitler zich genoodzaakt zag om op 13 juli de bevolking via de Reichstag, het van alle macht verstoken parlement, toe te spreken.
Hitler verstevigde de angst van het volk voor politieke onrust door Röhm en andere SA-leiders in het verdomhoekje van ‘perverse homoseksuelen’ te plaatsen.
De teneur van zijn redevoering was dat ‘de wederopbouw van ons volk’ maar mogelijk was als ‘het Duitse volk in innerlijke rust, orde en discipline zijn leiding volgt’. Hij had daarom paal en perk moeten stellen aan de onrust die dreigde in een opstand uit te monden : ‘Het gezwets, eerst van enkelingen, over een nieuwe revolutie, een nieuwe omwenteling, een nieuwe opstand werd geleidelijk aan zo intensief dat alleen een lichtzinnige staatsleiding dat over het hoofd had kunnen zien.’ De legende van de Röhm-putsch was geboren. Hitler verstevigde de angst van het volk voor politieke onrust door Röhm en andere SA-leiders bovendien in het verdomhoekje van ‘perverse homoseksuelen’ te plaatsen.
Met zijn rede had Hitler inderdaad een ‘Befreiungsschlag’ (Goebbels) doorgevoerd : hij had zich zodanig weten te ‘legitimeren’ dat zelfs een gezaghebbende jurist als Carl Schmitt op 1 augustus 1934 in een vaktijdschrift schreef : ‘Der Führer schützt das Recht’ (‘De Führer beschermt het recht’). Schmitt uitte die gedachte niet als nationaalsocialist – hij geloofde niet in de bloed-en-bodem-ideologie van de nationaalsocialisten – maar als illiberaal ‘Ordnungsdenker’, iemand voor wie het behoud van de gevestigde orde telde. Niet voor niets had Schmitt nog tot aan het einde van de Republiek van Weimar gepleit voor het verbieden van de NSDAP.
Voor Hitler zelf lag de weg naar de totale macht open. Op 2 augustus 1934 overleed de hoogbejaarde Reichspräsident Paul von Hindenburg, de enige die hem nog had kunnen beteugelen. Hitler liet diezelfde dag nog de soldaten van de Reichswehr de eed van trouw zweren op hem als ‘Führer des Deutschen Reiches und Volkes’. Middels een nieuwe wet werden de de twee ambten, dat van Reichspräsident en dat van Reichskanzler, in zijn persoon gebundeld als ‘Führer und Reichskanzler’.
Dirk Rochtus (1961) is hoofddocent internationale politiek en Duitse geschiedenis aan de KU Leuven/Campus Antwerpen. Hij is voorzitter van het Archief en Documentatiecentrum voor het Vlaams-nationalisme (ADVN). Zijn onderzoek gaat vooral over Duitsland, Turkije, en vraagstukken van nationalisme.
foto's (c) Wikimedia Commons & Bundesarchiv .
90 jaar geleden bezwoer de ‘Führer’ de crisis in woord en daad HISTORISCH NIEUWS – door Dirk Rochtus – www.doorbraak.be . Hitler in de speech van 13 juli 1934 voor de Reichstag. foto © Wikimedia Commons Een regimecrisis bedreigde in 1934 de positie van Hitler. Met moord en woord wistLees verder
Vernieuwde jeugdbeweging van de kerk NIEUWS – door Pieter Bauwens – www.doorbraak.be . Geen kerk zoals gebruikelijk… In een kerk vol zand, als symbool voor de gestrande kerk, willen jongeren de kerk opnieuw vlot trekken. Met een nieuwe naam voor de jeugdbeweging en vijf punten van ‘hoop’. Geen persconferentie inLees verder
La Voix du Sud NIEUWS – door Christian Laporte – www.doorbraak.be . Het oude logo van de Parti Socialiste – foto © WikiMedia Commons. Politieke en cliëntelistische kunstgrepen ten spijt, zijn voor de Waalse socialisten de gouden tijden voorbij. Hoe gaan zij hiermee om ? Gedurende lange jaren na deLees verder
HOVE – MORTSEL In Hove – Mortsel verdwijnen hiermee de laatste kasseien van de F1. Update 2 juli 2024 – Deze werken hebben omwille van verschillende omstandigheden vertraging opgelopen. Voor de nieuwe timing wordt nu richting 1 september gekeken. De provincie Antwerpen verbetert samen met de stad Mortsel en deLees verder
weekblad ’t Pallieterke . Dit blad valt bij de lezers in de brievenbus op 11 juli. Dat is misschien symbolisch en laat ik daarom beginnen met u een strijdbare feestdag toe te wensen. Bij de jongste verkiezingen werd bewezen dat steeds meer Vlamingen geloven in meer en meer zelfbestuur, inLees verder
NIEUWS – door Pieter Bauwens – www.doorbraak.be . Steekt Wallonië Vlaanderen voorbij nu het een regering heeft die duidelijke keuzes maakt in Franstalig België ? ‘Wallonië steekt Vlaanderen voorbij’ en ‘Wallonië toont Vlaanderen de weg’. Klonk het bij politicologen en commentatoren die zo al niet veel op hebben met 11Lees verder
Hove, woensdag 24 juli 2024 1/ steek je kleding, schoenen, accessoires, beddengoed, keuken- en badkamertextiel enz… in een zak of doos 2/ bevestig de flyer goed zichtbaar aan de doos of zak. 3/ plaats deze voor 9.00u. ’s morgens voor je woning. 4/ Opnieuw & co. haalt dit gratis op.Lees verder
door Wannes Neukermans in ’t Pallieterke . Donderdag werd door Les Engagés en MR het regeerakkoord voor de Waalse regering en de Franse gemeenschapsregering voorgesteld. Volgens MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez willen beide partijen “doen wat we vijftig jaar lang niet gedurfd hebben in Wallonië”. De komende dagen onderhandelen de partijen overLees verder
NIEUWS – door Pieter Bauwens – www.doorbraak.be . Het is 11 juli 2024. Het grote momentum, de verkiezingen van 2024, eindigde zonder Vlaams-nationale meerderheid. En nu ? Ondanks het partijpolitieke succes van het Vlaams-nationalisme, staan we weer verder af van Vlaamse onafhankelijkheid. De twee V-partijen, N-VA en Vlaams Belang, hebbenLees verder
Gemeente Hove Zitting van maandag 8 juli 2024 Het college van burgemeester en schepenen keurt de notulen van de vorige zitting goed. Het college van burgemeester en schepenen levert een omgevingsvergunning af voor verbouwen van een bestaande uitbouw achteraan de ééngezinswonig. Het college van burgemeester en schepenen levert een omgevingsvergunningLees verder