In de nacht van 17/18 juli 1936 vond in Spanje een extreem-rechtse militaire staatsgreep plaats, die aanvankelijk slechts gedeeltelijk lukte. Het koloniale leger in het Spaanse protectoraat in Marokko o.l.v. generaal Mola kwam in opstand tegen de links-republikeinse regering in Madrid. Dit was het begin van een meedogenloze burgeroorlog die meer dan 650.000 directe slachtoffers zou maken en die aanzien werd als de prelude van de Tweede Wereldoorlog (1939-1945).
Over de Spaanse burgeroorlog is al enorm veel gepubliceerd : over oorzaak en verloop, over de jaren ervoor en erna, over de menigvuldige deelaspecten en de internationale betekenis ervan. Sedert de "transitie" in 1975 (dood van dictator generaal Francisco Franco) is er ook in Spanje zelf veel aandacht besteed aan wetenschappelijk onderzoek rond dit gewapend conflict. Geregeld worden er nog overal te lande massagraven ontdekt van executies gepleegd door beide strijdende partijen. Van meer dan 114.000 republikeinse Spanjaarden, verdwenen tijdens deze burgeroorlog, is er tot op de dag van vandaag geen nieuws geweten.
Aan de kant van de republiek vochten de Internationale Brigades, vrijwilligers uit de hele wereld van eerder linkse afkomst, die een dam wensten op te werpen tegen het opkomende fascisme. Na verloop van tijd kregen ze ook de steun van de Sovjet-Unie.
De opstandige militairen werden gesteund door het nazi-regime van Adolf Hitler (vnl. de Luftwaffe) en grondtroepen van het Italië van Benito Mussolini en het fascistische Portugal van Salazar.
De gewapende mobilisatie voor de Spaanse republiek, door politieke partijen, vakbonden en middenveldorganisaties van linkse en republikeinse signatuur tegen de coupplegers resulteerde in een stellingenoorlog, die duizend dagen zou duren. Alles kaderde zich in een polarisatie van de Europese politiek in een radicale linker- en een radicale rechterzijde, met daartussen een marginalisering van het centrum.
In de loop van augustus 1936 tekenden 27 landen, waaronder België, een akkoord om niet te interveniëren, maar de militaire inbreng van nazi-Duitsland en fascistisch Italië zou de volgende jaren beslissend blijken om de burgeroorlog te beslechten in het voordeel van de fascistische coupplegers dan o.l.v. generaal Francisco Franco (1892-1975).
In totaal vertrokken een 2.400 tal Belgen naar Spanje om aan de zijde van de republiek te strijden in de Internationale Brigades. Twee derden van hen waren afkomstig uit Wallonië, meestal actief binnen socialistische of communistische organisaties of waren afkomstig uit vakbondskringen. Een derde van de uit België afkomstige Spanjestrijders was van Poolse (mijnwerkers) of Joodse oorsprong. In Ukkel bevindt zich het enigste herinneringsmonument voor de Belgische brigadisten. Ongeveer 300 van hen zouden hun inzet in Spanje met de dood bekopen (12%).
Er vochten tijdens de Spaanse burgeroorlog tussen de 1.000 en 1.500 vrijwilligers aan de zijde van de milities van Franco, waarvan een 40-tal Belgen. Dit waren voornamelijk militanten van het fascistische Légion Nationale. Franco en zijn aanhangers konden ook rekenen op de indirecte steun uit Belgische economische en financiële kringen, vooral rond de Société Générale de Belgique, die bereidwillig kredieten en diensten verstrekten.
Op 28 maart 1939 trokken de troepen van Franco de Spaanse hoofdstad Madrid binnen en op 1 april verklaarde deze "caudilio" (leider) de oorlog voor beëindigd. Nu begon er een repressie tegen de overwonnenen, al wat links, republikeins en regionalistisch was. Ruim 150.000 Spanjaarden werden vermoord door de aanhangers van Franco en ruim 400.000 Spanjaarden emigreerden naar het buitenland, waaronder velen naar België en Frankrijk. Dit waren de eerste "gastarbeiders" die hier toe kwamen. Na de dood van Franco in 1975 en de installatie van de democratie in Spanje vertrokken velen terug naar hun vaderland.
Vincent Scheltiens Ortigosa & Sven Tuytens In Spaanse loopgraven België en de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939), uitgeverij Ertsberg, 2026, 288 blz., €27,50 .
Vincent Scheltiens Ortigosa (1962) is doctor in de geschiedenis, als postdoctoraal onderzoeker verbonden aan het Power in History-Centre for Political History van de Universiteit Antwerpen waar hij ook gastprofessor is. Hij schrijft over nationalisme en rechtsradicalisme, politieke geschiedenis van België, de geschiedenis van de linkerzijde en de hedendaagse geschiedenis van Spanje.
Sven Tuytens (1967) is sinds 2010 buitenlandcorrespondent voor de VRT in Madrid. Hij werkt ook voor de NOS en schreef verschillende boeken en artikels over de Spaanse Burgeroorlog, waaronder Las Mamás belgas en Groeten uit Spanje.
foto's (c) Gazet van Hove. Landkaarten (c) Wikimedia Commons
In de nacht van 17/18 juli 1936 vond in Spanje een extreem-rechtse militaire staatsgreep plaats, die aanvankelijk slechts gedeeltelijk lukte. Het koloniale leger in het Spaanse protectoraat in Marokko o.l.v. generaal Mola kwam in opstand tegen de links-republikeinse regering in Madrid. Dit was het begin van een meedogenloze burgeroorlog dieLees verder
Je ziet dat een vriend, zus of nonkel teveel heeft gedronken en toch in de auto stapt. Je voelt aan alles : dit is geen goed idee. En toch… zeg je niets. Dat is het bystandereffect. Iedereen ziet het, maar niemand grijpt in. Omdat je denkt : “Iemand anders zal het wel doen.” DoeLees verder
Om de hinder tijdens het schooljaar zo veel mogelijk te beperken, voert de gemeente nog in augustus enkele werken uit. De aannemer brengt in enkele straten een nieuwe asfaltlaag aan en zal er de putdeksels verhogen. Vanaf 6 augustus kan je hinder verwachten. Normaal zijn de werken gedaan op 21Lees verder
NIEUWS – door Jan Fabry – www.doorbraak.be . Wat een zorgeloze zomerdag aan het zwembad moest worden, eindigde maandag in chaos. Nadat een vijfjarig jongetje in moeilijkheden was geraakt in het buitenzwembad De Warande in Wetteren en moest worden gereanimeerd, sloeg de sfeer volledig om. Een grote groep bezoekers keerdeLees verder
door Thierry Debels in ’t Pallieterke . Steeds meer Vlamingen maken gebruik van de doorgeefschenking om een deel van een erfenis meteen door te geven aan hun kinderen of kleinkinderen. In 2025 ging het volgens Vlaams minister Ben Weyts (N-VA) om 1.251 akten. Bij een doorgeefschenking schenkt iemand een deelLees verder
Gemeente Hove Zitting van dinsdag 23 juni 2026 om 20.04u. In zaal Da Capo, Lintsesteenweg 1A in 2540 Hove. De gemeenteraad keurt de notulen van de vorige zitting goed. De gemeenteraad keurt de straatnaamwijziging van Beekhof in Nelly Bellenslei goed. De gemeenteraad keurt de vraag tot toekenning van een nieuweLees verder
NIEUWS – door Jan Fabry – www.doorbraak.be . Waalse taalgrensgemeenten houden zich niet strikt aan de Bestuurstaalwet. Dat blijkt uit een nieuwe studie aan de Universiteit van Antwerpen van David Vandekerkhove, N-VA-schepen in Ronse. ‘Zolang die wetgeving er is, moeten we eigenlijk van alle Vlamingen verwachten dat ze hun rechtenLees verder
In de provincie Antwerpen is reeds enkele dagen code oranje van kracht voor natuurbrandgevaar. Deze waarschuwingscode betekent dat het risico op natuurbranden hoog is door de droge omstandigheden. De aanhoudende hogere temperaturen en het uitblijven van neerslag zorgen voor een verdere uitdroging van de bodem en de vegetatie. In deLees verder
door Bart Maddens in ’t Pallieterke . Er zijn tegenwoordig N-VA’ers die dwepen met koning Filip. Als je zo een uitzonderlijk goede koning hebt, dan moet je niet meer pleiten voor een republiek, zeggen ze. Dan stel ik me de vraag : is het echt zo moeilijk om koning teLees verder
Gemeente Hove Zitting van maandag 13 juli 2026 Om 08.15u. Het college van burgemeester en schepenen keurt de notulen van de vorige zitting goed. Het college van burgemeester en schepenen levert een voorwaardelijke omgevingsvergunning af voor renoveren van de keuken/eetplaats, verwijderen van de terrassen en aanbouwen van een tuinkamer/veranda. HetLees verder