Opnieuw staan een aantal rectoren gereed om de in het Nederlands gedoceerde cursussen aan hun universiteit te beperken. Je vraagt je af waarom.
Natuurlijk willen ze aan de goede kant van de geschiedenis staan. Zoals veel bekende Vlamingen beschikken ze over een behoorlijke dosis oikofobie en als rectoren zijn ze bovendien wat megalomaan. Maar ze willen vooral de voorbijrazende trein niet missen. Niemand weet echter waar die trein naar toe rijdt en in welk station hij stopt.
Elementaire pedagogische wetmatigheden
Maar naast de gewone triomfkreten – universiteiten doen ook mee aan de spektakelmaatschappij — klagen de rectoren dat het onderwijsrendement te laag ligt. Te weinig studenten behalen het bachelorsdiploma in de voorziene drie jaar. Dit zal gegarandeerd nog verergeren wanneer alle bachelorsprogramma’s zouden verengelsen, want dan zal men drie elementaire pedagogische wetmatigheden overtreden.
Vooreerst : het hoogste onderwijsrendement bekom je wanneer zowel docent en studenten hun moedertaal gebruiken. Dat is nogal wiedes ! We zijn als Vlamingen ervaringsdeskundigen : 100 jaar na het ontstaan van België kregen we in 1930 eindelijk een Nederlandstalige universiteit in Gent. Die was voor ons een flink stuk makkelijker en toegankelijker dan de Franstalige. Het gaf ons ook meer zelfzekerheid en bevorderde ons identiteitsgevoel : onze taal was ook een wetenschapstaal. De vernederlandsing van het hoger onderwijs was en is nog steeds een van de gangmakers van de Vlaamse sociale en economische emancipatie in België en in de wereld.
Vergelijkbare vooropleiding
De tweede wetmatigheid : kleinere groepen halen meer studierendement dan in grote auditoria gepropte massa’s studenten. Makkelijk te begrijpen en moeilijk te weerleggen !
De derde kan me een brandmerk kosten en een eeuwigdurende verbanning uit alle landen van Zijne Majesteit, maar ik schrijf het toch : onderwijs is effectiever en meer rendabel in homogene groepen. Dat zijn dus studenten met dezelfde of zeer vergelijkbare vooropleiding. Iedere docent met enige ervaring weet dat. Het is moeilijk lesgeven over de Tweede Wereldoorlog als er studenten zijn die niet weten dat er ook een Eerste Wereldoorlog was.
Zelfs bij de Vlaamse studenten is er al een groot verschil in kennis, laat staan bij de vele verschillende buitenlandse studenten die in steeds groteren getale deelnemen aan onze studierichtingen. Natuurlijk zal het het niveau dan dalen en zullen de eisen verslappen. Natuurlijk wordt dit door de gelovigen geloochend maar onderzoek in Nederland heeft dat bewezen.
Onvaderlandslievend
Een conclusie is dat de rectoren door verengelsing niet streven naar het beste onderwijs voor hun studenten, maar wel naar internationale uitstraling, wat dit ook moge betekenen. Wat koop je daarvoor ?
Is het bovendien niet zeer eigenaardig dat we de toekomstige elite van ons land willen opleiden in een andere taal dan de landstaal. Of willen we ‘stoemelings’ van landstaal of van land veranderen ? Is dat niet zeer onvaderlandslievend ? Moet de vorst niet ingrijpen ? Vraag het maar aan de Schotten, Welshmen, Ieren en Catalanen. Deze laatsten zullen hun taal en dus hun cultuur misschien nog kunnen redden. Dit is ook gebeurd met de Esten, Letten en Litouwers die in 1989 tegen de Russen in opstand kwamen om hun taal en cultuur op het nippertje te redden.
De adviesraden en hun studies
Ik schrijf deze boutades neer omdat ik geconfronteerd word met de studie : ‘De economische effecten van de internationalisering in het hoger onderwijs’ van de Vlaamse Adviesraad voor Innoveren en Ondernemen (VARIO) van de Vlaamse regering. Voorwaar een mooie parel in het labyrint van Vlaamse adviesorganen. Het is een studie die vertrekt van een vooringenomen standpunt dat men de Vlaamse regering wil aansmeren : verengels het hoger onderwijs zo snel mogelijk en Vlaanderen is eens te meer gered !
Je zou het niet verwachten, maar de auteurs gaan subtiel te werk. Ze pleiten voor veel meer buitenlandse studenten, en dus meer colleges in het Engels omdat die studenten ons zo veel opbrengen. Jawel, ze kosten iets, maar we krijgen er dubbel zoveel van terug. Reeds na gemiddeld vier jaar is er winst. Ten minste als ze een behoorlijk aantal jaren in ons land blijven en aan het loon van een universitair werken en belastingen betalen. Drie niet zo evidente voorwaarden. De opbrengst zit dus in de belastingen. Als ze allemaal halsoverkop vertrekken, verliezen we er behoorlijk aan. De kunst is dus ze hier te houden, alhoewel het niet helemaal zeker is of ze dan wel degelijk zullen werken en een behoorlijk loon verdienen.
Engelstalige universiteit
Maar klopt dat wel ? Hun belastingopbrengsten gaan niet naar het departement onderwijs maar wel naar de staatskas. De staat levert ons diensten die we allemaal nodig hebben en gebruiken, ook de ex- vreemde studenten. Vermits we ieder jaar een begrotingsdeficit hebben door meer uit te geven dan we aan belastingen betalen, zullen de ex-vreemde studenten ook bijdragen tot de staatsschuld. Dan kosten ze ons opnieuw.
De studie is besteld bij de Leuvense Universiteit waarvan iedereen weet dat die haar ziel zou verkopen om een volledig Engelstalige universiteit te worden. Rector Sels is trouwens medeauteur. Het eigenlijke rapport is van de hand van dr. Kristof De Witte e.a. en is in zeer behoorlijk Engels gesteld. Het is voorafgegaan door een Nederlandse ‘Beleidssamenvatting’ voor de eventuele oenen onder ons. Een Vlaamse adviesraad bestelt een rapport aan een Vlaamse universiteit bestemd voor de Vlaamse regering en de Vlaamse auteur schrijft het in het Engels. Goed voor zijn wetenschappelijke loopbaan, maar toch crazy, isn’t it ?
De onmisbare postdocs
Het rapport bevat veel interessante gegevens. Zo weten we dat er in het academiejaar 2018-2019 32.964 niet-Belgen (waaronder 15.132 studenten van buiten de EU) aan het Vlaams hoger onderwijs studeerden. Dat is 11,9 % van het totale aantal studenten. Vergeleken met andere niet-Angelsaksische landen is dit een buitengewoon groot aantal. Waarom moeten er dan nog veel meer bij ? Ik ben niet de ‘peer’ van de auteur. Onderwijseconomie is mijn vak niet. Maar ik ga er vanuit dat de meeste geleverde cijfers kloppen.
De buitenlandse doctoraatsstudenten zijn een aparte categorie. Er waren er in 2016-2017 6.251. Omdat het aantal posities beperkt is, is dit een zeer behoorlijk aantal (47% van het totaal) Dit betekent ook dat 6.251 landgenoten geen kans hadden om in eigen land te doctoreren. Doctoraatsstudenten worden in ons land betaald en kosten gemiddeld 45.000 euro per jaar. Daarom duurt het terugverdieneffect veel langer, soms tot veertien jaar. Vooral in STEM (wetenschappen en technieken) hebben we die afgestudeerden broodnodig. Tegenwoordig begint het innovatief wetenschappelijk onderzoek pas na het doctoraat. Niemand wordt nog hoogleraar tenzij met een stevig postdoc wetenschappelijk curriculum.
Harvard aan de Dijle of de paradox van de internationalisering
We moeten weten wat we willen. Er bestaat geen Vlaams beleid voor wat het aantrekken van buitenlandse studenten betreft. Tenzij misschien : zoveel mogelijk ! Indien we ons curriculum nog meer verengelsen en de vrije markt laten spelen dan kunnen we makkelijk tienduizenden buitenlandse studenten aantrekken omwille van onze aantrekkelijke inschrijvingskosten (collegegelden). Deze zijn bijzonder laag vergeleken met wat in de Angelsaksische landen gebruikelijk is : 890 euro per jaar voor EU-studenten en gemiddeld 2.283 voor niet EU studenten. Gent is het meest ‘democratisch’ en houdt het op 890 euro voor iedereen. Het is geen fabeltje dat in de Verenigde Staten een goed aangeschreven universiteit gemiddeld 50.000 dollar vraagt per studiejaar. Harvard is nog veel duurder. Ook in het Verenigd Koninkrijk betaalt een niet EU student tussen 10.000 en 38.000 pond collegegeld per jaar.
Uitzonderlijk is zeker dat onze doctoraatstudenten een behoorlijk loon ontvangen en het collegegeld verwaarloosbaar is. In de Verenigde Staten betalen ze gemiddeld 50.000 dollar per jaar en krijgen ze geen loon. We zijn samen met enkele meestal Europese landen voor doctorandi de academische hemel op aarde ! Wie zou er uit de Engelssprekende landen niet naar de prestigieuze maar spotgoedkope universiteit uit de 15de eeuw, Harvard aan de Dijle, afzakken waar weldra 100.000 internationale studenten studeren ? Harvard in de VSA houdt zijn studentenaantal streng beperkt tot 22.947. Ze weten wel waarom.
Emancipatie
Voor de vernederlandsing van ons hoger onderwijs is tientallen jaren een hevige strijd gevoerd. Er is zelfs een dode gevallen. Ze is van een enorme betekenis voor onze emancipatie geweest en is dat nog steeds. Het Nederlands hoger onderwijs belemmerde de Vlamingen niet om prominent op het internationaal toneel aanwezig te zijn als wetenschappers, staatslieden, diplomaten, kunstenaars, sportkampioenen, religieuze leiders etc. Door de zo gewenste verengelsing van de bachelors en masters vermindert men hun kansen. Het onderwijs wordt minder degelijk en onze zelfverzekerdheid vermindert. Dat is de paradox van de internationalisering.
Laat de internationalisering volop gedijen in de hogere wetenschappelijke sfeer van de doctoraten en de post docs waar de echte strijd om de talenten zich afspeelt. Ik denk dat alle Vlaamse universiteiten zich daarin meer dan behoorlijk onderscheiden. Maar er zijn te weinig Vlaamse doctorandi in de STEM richting. Let it be, maar leid onze toekomstige juristen, medici en paramedici, ingenieurs, leraars, ambtenaren, kunstenaars etc. die veelal geen wetenschappers zullen worden, in de landstaal op waarin ze ook hun beroep zullen uitvoeren en schamen we ons vooral daar niet voor. Het is onze verdomde plicht.
