door Jurgen Ceder in ’t Pallieterke .
Dat het Vlaamse onderwijs snel achteruit boert, zal niemand nog ontkennen. Bij elk vergelijkend PISA-onderzoek zakken we verder weg. Ook dit jaar verschenen alarmerende studies over bijvoorbeeld de verslechterende kennis van wiskunde en de achteruitgang van het begrijpend lezen. In Brussel is het lerarentekort zo groot – omdat niemand nog les wil geven in concentratiescholen – dat men al aan een vierdaagse schoolweek denkt. Wie zoekt naar oorzaken en oplossingen voor onze onderwijscrisis, kan veel leren uit een bezoek aan de Michaela School van Wembley.
Katharine Birbalsingh trok een eerste keer de aandacht toen ze in 2010 op een conferentie van de Conservatieve Partij een staande ovatie kreeg na haar toespraak over de lamentabele toestand van het Britse onderwijs. Tijdens haar studies was ze nog marxiste, maar haar ervaringen als onderwijzeres hebben haar naar rechts doen kantelen. (Dat is de richting die mensen meestal uitgaan nadat de realiteit hen een tik heeft gegeven.) Birbalsingh: “Het onderwijs heeft mijn politieke kijk veranderd. Het heeft me vele jaren gekost om daarmee in het reine te komen.”
“‘Knowledge is power’ is hét motto van de school”
“Wij maken traditie modieus”
In haar toespraak klaagde ze onder andere de bureaucratie aan waarin de onderwijzers verdrinken – een klacht die onze eigen leraars bekend zal voorkomen -, maar het was vooral haar aanval op de chaos in de klaslokalen en de ‘cultuur van uitvluchten’ die opviel. Birbalsingh, zelf allochtoon, kreeg ook applaus toen ze de antiracistische obsessie op de scholen onder vuur nam. Leraars worden zelfs bang om nog zwarte kinderen terecht te wijzen. Allochtone kinderen worden gemotiveerd door het mantra dat ze in een racistische maatschappij leven.
De kritische toespraak kostte Birbalsingh haar job in de katholieke school waar ze les gaf. Ze bleef niet bij de pakken zitten. Met de kracht van haar overtuiging probeerde ze een eigen school te beginnen, maar kreeg tegenkanting van linkse lokale besturen en activisten op alle niveaus. Vier jaar later slaagde ze toch in haar opzet. In een oud kantoorgebouw in Wembley, één van de meest armtierige wijken van Londen, ging in 2014 de Michaela Community School van start, genoemd naar een overleden collega van Birbalsingh met dezelfde ideeën.
De eerste paragraaf op de website van Michaela luidt: “Wij maken traditie modieus. We werken hard en houden vol. We vieren vriendelijkheid en dankbaarheid. We gaan uitdagingen aan en springen over obstakels heen.” In haar school gooide Birbalsingh alle progressieve onderwijsopvattingen, dezelfde die ook in Vlaanderen al zoveel schade hebben aangericht, volledig overboord.
Drie pijlers
De cultuur van de school berust op drie pijlers. De eerste is het besef dat kinderen structuur nodig hebben. Michaela staat bekend als de strengste school van het VK. Stilte is de regel, ook in de gangen. Geen geroezemoes in de klas. Onmiddellijke orde bij het begin van de les. Gsm’s verboden. Strafwerk of nablijven voor alle overtredingen van de regels, inbegrepen het schooluniform niet correct dragen, ogen rollen naar de leraar of zijn gom vergeten. Nooit met uitvluchten aandraven. De leraars bedanken op het einde van de les.
De tweede pijler compenseert de eerste, maar doet meer. De kinderen krijgen ook een warme omgeving van samenhorigheid. Ze krijgen beloningen als ze het goed doen. Pestgedrag wordt niet getolereerd. Er wordt de kinderen geleerd aardig voor elkaar te zijn. “Work hard, be kind” is één van de slogans van de school. Ze moeten beleefd zijn, tegen hun leraars, maar ook tegen elkaar. Bezoekers aan de school zijn altijd verbaasd over de levendige, blije sfeer in de school, helemaal in strijd met het beeld dat ons zo vaak wordt opgehangen over de strenge scholen van het verleden.
De derde pijler is zo ouderwets als maar kan zijn. Ze betreft de essentiële taak van alle scholen: kennisoverdracht. De lat ligt op dat gebied zeer hoog. “Knowledge is power” is hét motto van de school. De kinderen moeten feiten leren met het oog die op lange termijn te onthouden, ook als daar voortdurende herhaling en ondervraging aan te pas komt. Kinderen iets bijleren doe je niet met spelletjes, door gitaar te spelen in de klas of door “kinderen zichzelf te laten ontdekken”, zegt Birbalsingh. Zelfs tijdens de lunch krijgen kinderen gespreksthema’s opgelegd.
If
Onzin over ‘dekolonisering van het curriculum’ is aan Birbalsingh niet besteed. De school moet nog steeds draaien om de westerse canon, vindt ze. De kinderen zingen regelmatig het God Save the Queen/King. Een van de vaste rituelen in de school is het gezamenlijke opzeggen van ‘If’ van Rudyard Kipling. Dit gedicht gaat over moed, geduld, zelfbeheersing en alle andere kwaliteiten die een kind zich eigen moet maken om een sterke volwassene te worden. In andere scholen is Kipling in ongenade gevallen, omdat hij een verdediger van het kolonialisme was. Birbalsingh, zelf afkomstig uit een gekoloniseerd gebied en zich waarschijnlijk bewust van de voordelen daarvan, trekt zich daar niets van aan.
Over de methodes kan getwist worden, maar niet over de resultaten. Negen jaar na de opening van de school mogen die ronduit spectaculair genoemd worden. Michaela krijgt steeds de allerhoogste waarderingscijfers vanwege de inspectie en de toeziende overheid (Ofsted). Vier keer meer kinderen dan gemiddeld behalen er de allerhoogste examenscores. 75 procent van de leerlingen krijgen op het einde van de rit aanbiedingen van de Russel-groep, een verzameling van de beste 24 universiteiten van het VK.
In het begin was er veel twijfel, zelfs controverse, over de school. Nu vechten de ouders voor een plaatsje. In een documentaire van ITV zie je een zwarte moeder, inwoner van een van de troosteloze woonblokken van de gemeente, wenen van geluk wanneer ze het bericht krijgt dat haar jongen aanvaard is in de school. Ze is nu gerust dat hij iets zal worden.
Leren van Michaela
Enkele maanden geleden bezocht de onderwijscommissie van de VGC van Brussel de Michaela-school, een zeldzaam voorbeeld van een nuttige commissiereis. Het initiatief kwam van Gilles Verstraeten (N-VA). Dat Niek Lootens (VB) aangenaam verrast was door de aanpak van de school, is niet zo verbazend, maar blijkbaar hielden zijn linkse collega’s er ook een positievere indruk aan over dan ze hadden verwacht. Dat heeft mogelijk te maken met de etnische achtergrond van de leerlingen van Michaela. Het zijn vrijwel allemaal allochtonen. De school toont met brio hoe ook zij met de juiste aanpak opmerkelijk goede studieresultaten kunnen behalen. Vaak zijn ze afkomstig uit culturen waar gezag en respect nog een grote rol spelen.
Dat brengt ons tot de vraag of de methode van Michaela kan gekopieerd worden en hoever we daarin moet gaan. Michaela ontvangt bijna elke dag buitenlandse bezoekers uit de onderwijssector, hopend iets te kunnen opsteken over het succes van de school. Birbalsingh is niet tegen verdere verbreiding van haar leermethode, maar ze wil geen verwatering van haar normen.
Is het succes van één school trouwens voldoende bewijs voor de deugdelijkheid van de formule? In dit geval lijkt dat wel het geval. De uitzonderlijke resultaten die worden behaald met een groep van kinderen die in vele andere systemen net het zwakst zouden presteren, kunnen niet helemaal het gevolg van toeval zijn.
“Over de methodes kan getwist worden, maar niet over de resultaten”
Houvast en kennis
Ik vermoed dat scholen als Michaela zeer nuttig zijn voor achterblijvende groepen in het onderwijs, en dus ook bij ons in het aanbod moeten opgenomen worden. Ja, er wordt veel gevraagd van de leerlingen, maar dat is een lage prijs om deze kinderen het alternatief te besparen. Gesprekken met de kinderen van Michaela wijzen trouwens uit dat die gelukkig zijn in hun school. Onze eigen cultus rond het ‘welbevinden’ van kinderen is helemaal vergeten dat houvast een onmisbare voorwaarde voor dat welbevinden is.
Het is natuurlijk niet de bedoeling om het systeem te kopiëren en te veralgemenen. In mijn boek heb ik het over ‘cargocultus’, het nabootsen van een bepaald gedrag in de hoop er dezelfde resultaten mee te verkrijgen, maar zonder goed begrip van wat het verband tussen beide is. De uiterlijkheden, de rituelen, de kleine details van hoe Michaela werkt, zijn niet de essentie. De echte les is dat ons eigen onderwijs net als het Britse het slachtoffer is van decennia aan progressieve experimenten, met alle gevolgen die we vandaag zien. We moeten Michaela niet helemaal kopiëren, maar wel de les ter harte nemen dat kinderen niet alleen beter presteren, maar zich ook beter voelen wanneer ze een duidelijke, voorspelbare houvast hebben. Discipline – ik schrijf het met een zekere aarzeling, want de kans bestaat altijd dat iemand deze column leest, zich herinnert hoe ik zelf was als leerling – speelt daarin een belangrijke rol. De tweede les is dat kennis geen vies woord is. Het volstaat niet kinderen iets te vertellen, zegt Birbalsingh, ze moeten het ook leren en onthouden. Michaela is ‘old school’, voor één keer letterlijk te nemen.
foto’s (c) Gazet van Hove & Wikimedia Commons.