Partij pleit voor competentie boven ‘koehandel’
NIEUWS – door Hans Brockmans – www.doorbraak.be .
Vlaams Belang wil ‘politieke koehandel’ rond Grondwettelijk Hof vermijden. Dat de partij de facto geen rechters kan voordragen vindt de Europese Commissie geen discriminatie.
De federale regering wijzigt de regels voor de benoeming van rechters in het Grondwettelijk Hof. Mark Deweerdt wijst er vandaag in Doorbraak op dat als het systeem-D’Hondt correct wordt toegepast, Vlaams Belang het recht heeft om twee rechters aan te wijzen en Groen er eentje kwijtspeelt. Is er sprake van politieke discriminatie ?
Dat de leden van het hoge rechtscollege politiek worden benoemd, vindt professor grondwettelijk recht Stefan Sottiaux (KU Leuven) geen probleem. ‘Een magistraat in het Grondwettelijk Hof heeft een heel brede beoordelingsmarge’, verdedigt hij. ‘Een sterke voeling met het maatschappelijke draagvlak en de context van een rechtsregel zijn dan ook essentieel.’
Breed draagvlak
Hij verwijst bijvoorbeeld naar artikel 23 van de Grondwet over het ‘standstill-principe’. Dat stelt dat een wet de sociale rechten van de burgers enkel kan afbouwen als het algemeen belang dit verantwoordt. Een gerechtelijke beslissing hierover gaat verder dan een oordeel of iemand schuldig of onschuldig is, of over een burenruzie.
Het is cruciaal dat in het Hof rechters zetelen die de verschillende opinies in de samenleving vertegenwoordigen.
‘Deze redenering is dus niet zuiver juridisch, maar ook gebaseerd op een belangenafweging ‘, redeneert de professor. ‘Het is dan ook cruciaal dat in het Grondwettelijk Hof rechters zetelen die de verschillende opinies in de samenleving vertegenwoordigen. Zij kunnen evenwichtiger inschatten in welke bredere context een wet geïnterpreteerd moet worden.’
‘Deze magistraten-politici moeten twee kenmerken verzoenen : de democratische legitimiteit, die wordt verzekerd door het benoemingssysteem D’Hondt, en ook de onafhankelijkheid, die wordt gegarandeerd door de vaste benoeming. Grondwettelijke hoven van andere landen hanteren gelijkaardige regels.’
Nieuwe benoemingsronde
Volgend jaar zal er voor het Grondwettelijk Hof een nieuwe benoemingsronde plaatsvinden. De nieuwe magistraten van het Grondwettelijk Hof worden klassiek benoemd volgens het systeem-D’Hondt, waarbij elke partij in verhouding tot de verkiezingsuitslag de kans krijgt rechters te benoemen.
Het Vlaams Belang kan in principe al langer aanspraak maken op een rechter in het Grondwettelijk Hof. Maar de ‘lijst met twee kandidaten’ voor dit mandaat moet volgens de wet worden goedgekeurd door twee derde van de Kamerleden of Senatoren. Deweerdt noemt het in de praktijk ‘uitgesloten’ dat zo’n meerderheid wordt gevonden.
Democratisch legitiem
Volgens Sottiaux is dit perfect verantwoord. ‘De voordracht moet immers niet alleen met de nodige democratische legitimiteit gebeuren, maar ook voldoende breed gedragen zijn’, poneert hij. ‘Dat gebeurt via het systeem-D’Hondt, maar ook in combinatie met de vereiste van een tweederdemeerderheid in de Kamer en de Senaat. Het klopt dat kandidaten aan de uiterst-rechtse of -linkse zijde van het politieke spectrum zo weinig kans maken om als hoge magistraat te worden verkozen.’
Extreme kandidaten maken weinig kans om rechter worden.
Sottiaux bekijkt dit liever los van het feit dat vandaag enkel Vlaams Belang-kandidaten worden uitgesloten. ‘Extreme kandidaten maken weinig kans om rechter worden, vandaag niet aan de rechterzijde en morgen misschien aan de linkerzijde’, stelt hij.
Dit staat volgens hem dus los van het cordon sanitaire, dat hij ‘een louter politieke optie’ noemt. Ook binnen de klassieke partijen werd er voor het Grondwettelijk Hof soms geen tweederdemeerderheid gevonden. Voormalig Ecolo-voorzitter Zakia Khattabi werd bijvoorbeeld zonder voldoende parlementaire steun ook als een onvoldoende legitieme kandidaat ingeschat om rechter te kunnen worden. Sottiaux : ‘Los van de partij is de vraag naar legitimiteit heel breed gedragen.’
‘Stop de koehandel’
Vlaams Belang-Europarlementslid Tom Vandendriessche heeft de feitelijke uitsluiting van zijn partijkandidaten als constitutioneel rechter aangekaart bij de Europese Commissie. Dit zou in strijd zijn met het EU-recht, dat discriminatie verbiedt op basis van iemands overtuiging of politieke denkbeelden.
Vlaams Belang vindt dat benoemingen moeten gebeuren op basis van juridische competentie, ‘niet via partijpolitieke afspraken’.
Is Vlaams Belang dan geïnteresseerd om een rechter in het Hof te benoemen ? De partij laat weten dat die benoemingen moeten gebeuren op basis van juridische competentie, ‘niet via partijpolitieke afspraken’. Als die politieke benoemingen dan toch gebeuren, moeten objectieve criteria gelden, bij voorkeur van juristen en volgens het systeem-D’Hondt.
‘Moesten wij iemand kunnen voordragen, dan zou dat uiteraard iemand zijn die aan deze voorwaarden voldoet’, duidt de partij, die daarmee de huidige ‘politieke koehandel’ wil vermijden.
Geen discriminatie
Maar de Commissie stelt bij de benoemingen voor het Belgische Grondwettelijk Hof géén schending van het Europees recht vast. ‘De vereiste voordracht door een tweederdemeerderheid lijkt me een te rechtvaardigen keuze’, bevestigt ook Sottiaux. ‘Er is weinig kans dat dit een discriminatie of schending van het gelijkheidsbeginsel is.’
Hans Brockmans is jurist. Hij werkte van 1988 tot 2023 bij het economische magazine Trends. Hij was drie keer genomineerd en twee keer laureaat van de persprijs van het Gemeentekrediet/Dexia. Hij kreeg ook de Citi Journalistic Excellence Award voor de financiële en economische berichtgeving. Hij was lang actief in het bestuur van de beroepsvereniging VVJ.
foto’s (c) Gazet van Hove.