door Frank Hellemans - www.doorbraak.be .
Ook in Vlaamse vergezichten schrijft Erwin Mortier soms met verve over de Vlaamse klei waaruit hij is opgetrokken. foto © De Bezige Bij
In Vlaamse vergezichten gaat Erwin Mortier via zijn familiegeschiedenis op zoek naar de oorsprong van het eigen schrijverschap. Hij reconstrueert vooral de literatuur van zijn geboortestreek in het Land van Nevele in Oost-Vlaanderen en in Gent, waar Cyriel Buysse en de gezusters Loveling, diens tantes, de eerste moderne Vlaamse romans schreven. Maar lijden zijn ‘vergezichten’ niet ook aan antiklerikale bijziendheid en belgicistische nostalgie ?
Op de drempel van zijn 60ste wou de Gentse auteur Erwin Mortier zich bezinnen over zijn literaire herkomst in Nevele en omstreken, al was het maar omdat hij ontdekte dat een van zijn voorvaderen langs moederskant met zijn ‘Moedertaal en Broedermin’, een literair genootschap, mee de humus legde voor het ontwaken van de Vlaamse letteren in de laatste helft van de 19de eeuw.
‘Ik voel sterker dan voorheen de hardnekkigheid van mijn oorsprong, in alle pracht en pijn. En hoe troebel haar water soms ook mag zijn, je spuwt niet in de bron.’ De manier waarop Mortier de Nevelse, Gentse en bij uitbreiding Vlaamse letteren van meer dan een eeuw geleden in Vlaamse vergezichten reconstrueert, is inderdaad verhelderend. Het zwaartepunt ervan – met Guido Gezelle, de zussen Loveling en neef Cyriel Buysse – lag zonder meer in het Vlaanderen rond Brugge, Kortrijk en dus vooral het Gentse.
Met uitgebreide citaten uit het werk van die auteurs geeft hij smaak en kleur aan zijn private literatuurgeschiedenis. Op het moment dat het katholieke, ultramontaanse reveil met de schoolstrijd in het laatste kwart van de 19de eeuw de Vlaamse taalijver van onderuit sterk beknotte, liep het volgens Mortier voor een stuk mis. De extreme Vlaamsgezindheid tijdens de Eerste en vooral Tweede Wereldoorlog leidde vervolgens tot een identitaire Vlaamse kramp waar Mortier zich tegen afzet.
Hij blijft bladzijdenlang stilstaan bij de foute Cyriel Verschaeve die hij eindeloos citeert, maar serveert als antwoord daarop gelukkig het sympathieke literaire mentorschap van pastoor Basiel de Craene die met zijn Merendreese Poëziedagen en Poëzieprijs in 1948 zelfs Hugo Claus te gast had.
Mortier schetst met veel warmte de biotoop van de schilders en schrijvers van ‘zijn’ Leiestreek, waarin onder anderen Karel van de Woestijne en Richard Minne prominent aanwezig zijn. En ook de Frans-Belgische literaire scene in het Gentse, met nu vergeten auteurs zoals Franz Hellens of Suzanne Lilar, krijgt uitgebreid aandacht.
Vlaamse schrijvende collega’s uit het Gentse van vandaag daarentegen, zoals Stefan Hertmans, Peter Verhelst, Herman Brusselmans, Christophe Vekeman of Peter Terrin, ontbreken simpelweg. Alleen Claus, Koenraad Goudeseune en liedjesschrijver Lieven Tavernier krijgen een regeltje aandacht. Daardoor krijgt zijn overzicht, dat nochtans boeiend begon in de 19de eeuw, uiteindelijk iets belegens.
Mortier wil vooral het eigen literaire credo verspreiden en verslikt zich daarbij meer dan eens in zijn ideologische vooringenomenheid : ‘Ze (de Vlaamse literatuur, FH) is de vrucht van een Belgisch verleden dat bakken hoop en zuurstof inhoudt voor de lange toekomst die dit land wel degelijk nog voor zich heeft.’ Je zou warempel denken dat Mortier solliciteert naar de status van feestredenaar in 2030 wanneer 200 jaar België wordt gevierd.
En daar hoort natuurlijk wat Vlaanderen-bashing bij : ‘De uitgezuiverde, van alle complexen ontdane, inclusieve ‘Vlaamse identiteit’ die het huidige separatisme propageert, is weinig meer dan politieke homeopathie : een medicijn dat verdacht veel naar water smaakt, omdat het alleen maar uit water bestaat.’
Mortier bewees met zijn kleine romans Marcel (1999) en De onbevlekte (2020) dat hij het agrarische Vlaanderen van zijn directe voorouders én de collaboratie genuanceerd en sensueel weet te evoceren. Ook in Vlaamse vergezichten schrijft hij soms met verve over de Vlaamse klei waaruit hij is opgetrokken. Want ja, de katholieke suprematie van destijds heeft onze zwijgende volksaard tot vandaag mee bepaald.
Maar echt overtuigen doet hij dus niet. Daarvoor wil hij te veel de vrijzinnige, belgicistische paus uithangen waardoor hij finaal toch in de bron spuwt om zijn medestanders te tonen dat hij een flinke jongen is.
Frank Hellemans doceerde journalistiek aan de Thomas More hogeschool in Mechelen. Hij is literatuurcriticus en auteur van onder andere ‘Mediatisering en literatuur’ en ‘Echte mediaprimeurs. Een communicatiegeschiedenis’. Levenslang supporter van Malinwa én Paul van Ostaijen.
foto's (c) Gazet van Hove.
door Frank Hellemans – www.doorbraak.be . Ook in Vlaamse vergezichten schrijft Erwin Mortier soms met verve over de Vlaamse klei waaruit hij is opgetrokken. foto © De Bezige Bij In Vlaamse vergezichten gaat Erwin Mortier via zijn familiegeschiedenis op zoek naar de oorsprong van het eigen schrijverschap. Hij reconstrueert vooral de literatuurLees verder
Dit jaarlijks evenement richt zich op het verminderen van lichtvervuiling en wil zo het behoud van de nachtelijke hemel bevorderen. Zaterdag 11 oktober is het Nacht van de Duisternis. Tussen 22.00 en 05.00 uur gaat het licht uit in de straten met interactieve LED-verlichting. Die verlichtingspalen herken je aan hetLees verder
Het is tijd voor FORT 4 loopt, een hindernissenloop voor lagereschoolkinderen in Mortsel. Voor het eerst doen alle Mortselse basisscholen mee. Drie dagen lang, van 8 tot en met 10 oktober, nemen maar liefst 1.245 leerlingen deel aan dit sportieve teambuildingsmoment met hun klas. Samen meelopen De jonge deelnemers leggenLees verder
Op 28 november huldigen we de verdienstelijke Hovenaars van 2025 in zaal “Da Capo”, Lintsesteenweg 1A. Ken jij iemand die Hove positief op de kaart heeft gezet met een bijzondere prestatie in sport, cultuur of het verenigingsleven ? Of verdien je zelf een nominatie ? Vul dan het nominatieformulier inLees verder
COLUMN – door Siegfried Bracke – www.doorbraak.be Ik heb nogal wat reacties gekregen op mijn column over Willy Claes, en dan met name op dat ene fragment waarin ik naar de loge verwijs. Alleen daar, schrijf ik, zijn mensen te vinden die waarachtig geloven dat de internationale carrière van Willy ClaesLees verder
COLUMN – door Dirk Rochtus – www.doorbraak.be . De bekende Duitse podcaster Tilo Jung beweerde onlangs dat de DDR ‘rechts’ was. Daarmee ging hij nog een stap verder dan Heidi Reichinnek (Die Linke) die beweerde dat de DDR helemaal niet socialistisch was. Het is vandaag precies 35 jaar geleden datLees verder
Wat ? Op 17 oktober is het Werelddag van verzet tegen Armoede. In 2022 kwamen we die dag naar buiten met ons Kinderkansenplan. Dit draait rond toegankelijkheid, ondersteuning en het opbouwen van netwerken. Sindsdien organiseren we elk jaar de Week van de Kinderkansen waarin we het welzijn van kinderen centraal zetten. WanneerLees verder
KONTICH Op zondag 26 oktober heeft de 29ste Historische Beurs Vlaamse Beweging plaats in zaal “Halfdiep”, Duffelsesteenweg 145 in Kontich. Aanvang van de beurs om 9.00 uur, einde om 16.00 uur. foto’s (c) Gazet van Hove.Lees verder
donderdag 16 oktober 2025 om 19.30u. in de Sint-Jozefkerk, Albrecht Rodenbachstraat 33 in Hove Het Izumi pianoduo speelt werken van Grieg, Dvorak, Durlet, Brahms en Liszt. Eerbetoon aan mevrouw Chris Delanote – Renaerts. Voormalige eigenares van de piano die tijdens het concert gebruikt wordt. Kaarten kosten 18 euro, via Shop.stamhoofd.be/pianocencert-met-het-izumi-pianoduo/Lees verder
COLUMN – door Jan Denys – www.doorbraak.be ‘De UGent is zonder twijfel de nummer 1 in Vlaanderen qua inzichten uit onderzoek laten terugstromen naar de maatschappij via het publieke debat. Of het nu gaat over onderwijs, politiek, criminologie of ethiek : het is altijd een UGent-prof die het thought leadership heeft. WeLees verder