COMMENTAAR - door Mark Deweerdt - www.doorbraak.be .
‘Dat is een individuele fout, dat is een grove fout, dat is een onaanvaardbare fout. (…) Ook al is dit het werk van een individuele, onafhankelijke magistraat, toch wil ik mijn politieke verantwoordelijkheid nemen.’ De woorden van ontslagnemend minister van Justitie Vincent Van Quickenborne (Open Vld) waren vrijdagavond nog niet koud, of professor Dave Sinardet tweette : ‘Concept “politieke verantwoordelijkheid” wordt (terug) au sérieux genomen.’ Maar is dat wel zo ?
Het lijkt alsof Quickie het concept ‘politieke verantwoordelijkheid’ veeleer als voorwendsel voor de ware reden van zijn ontslag gebruikt, dan dat hij het au sérieux genomen heeft.
Ministers van de federale regering zijn in de eerste plaats verantwoordelijk tegenover de Kamer. Dáár moeten zij verantwoording afleggen, tekst en uitleg geven en vragen beantwoorden. Het komt de Kamerleden toe op grond daarvan het vertrouwen in de minister te behouden of op te zeggen en hem tot ontslag te dwingen. Van Quickenborne heeft dat niet gedaan en er de voorkeur aan gegeven zelf ontslag te nemen. Moest hij dat doen ?
De toenmalige regering-Dehaene heeft in haar oproep tot Louis Tobback om in de zaak-Adamu géén ontslag te nemen, een richtlijn uitgevaardigd die nog altijd belangrijk is : ‘Een ontslag dring zich alleen op wanneer een persoonlijke fout werd begaan, wanneer de betrokken minister persoonlijk meent dat hij niet meer in de mogelijkheid is zijn ambt in goede voorwaarden uit te oefenen of wanneer het ontslag nodig is voor het voortzetten van het beleid’. Van ontslag wegens politieke verantwoordelijkheid voor een andermans fout is geen sprake.
Dat een minister politiek verantwoordelijk is voor het ministerie waaraan hij leiding geeft, is een concept uit de negentiende eeuw. Aan de basis ervan ligt de geschreven regel dat het parlement de koning niet rechtstreeks kan aanspreken en een minister verantwoordelijk is.
Daaruit volgde de ongeschreven regel dat het parlement niet rechtstreeks een ambtenaar kan aanspreken en de verantwoordelijkheid voor diens doen en laten op zich moet nemen. In de negentiende eeuw was dat nog uit te leggen. Het ambtelijk apparaat was beperkt van omvang, met een strakke hiërarchie een strikte discipline.
Met de opkomst en groei van de verzorgingsstaat nam het aantal overheidstaken toe en de breidden de ministeries uit. De lijnen tussen een minister en zijn ambtenaren werden langer, de afstand tussen het staatsrechtelijke leerstuk van zijn politieke verantwoordelijkheid en de werkelijkheid van het doen en laten in zijn ministerie groter. In 1970 al, noemde de Nederlandse bestuurskundige Gerard Herman Scholten de ministeriële verantwoordelijkheid ‘een fictie’.
Bovendien bestaan de ‘klassieke’ ministeries niet meer. Op federaal niveau zijn ze bij de eeuwwisseling vervangen door federale en programmatorische overheidsdiensten. Dat de topambtenaren ervan niet meer vast benoemd zijn, maar een contract krijgen van zes jaar en geëvalueerd worden, hangt ermee samen dat ze meer autonomie en meer verantwoordelijkheid hebben. Een minister kan niet langer politiek verantwoordelijk worden gehouden voor de handel en wandel van de administratie en haar ambtenaren.
In het geval van Van Quickenborne komt daarbij dat de fout waarvoor hij desondanks de politieke verantwoordelijkheid heeft genomen, niet begaan is door zijn administratie of een ambtenaar. Maar, zoals hij zelf zei, door een ‘onafhankelijke magistraat’. Het parket maakt geen deel uit van de FOD Justitie en van de uitvoerende macht, maar van de rechterlijke macht. Die is onafhankelijk van de uitvoerende macht.
Had Van Quickenborne dan geen reden om ontslag te nemen ? Toch wel, maar niet wegens een fout van een parketmagistraat, wel omdat ‘hij niet meer in de mogelijkheid is zijn ambt in goede voorwaarden uit te oefenen’.
Van Quickenborne heeft zich in de zaak-Lassoued op een dubbele manier in de nesten gewerkt. Samen met premier Alexander De Croo (Open Vld) heeft hij, zoals Karel Verhoeven het zaterdag in De Standaard verwoordde, ‘via de hocus pocus van politieke communicatie’ van de terreuraanslag een zaak van illegale migratie in plaats van een veiligheidsvraagstuk gemaakt. Daarbij heeft hij, ten tweede, zwaar uitgehaald naar de onwil van Tunesië om zijn uitgewezen onderdanen terug te nemen.
Dat tekortkomingen in het Brusselse parket en niet de illegale migratie de grootste rol hebben gespeeld in de zaak-Lassoued, en dat het ‘onwillige’ Tunesië om de uitlevering van zijn onderdaan had gevraagd, sloeg zijn verklaringen aan diggelen en maakte Van Quickenborne ongeloofwaardig en politiek kwetsbaar. Zijn ambt kon hij niet meer in goede voorwaarden uitoefenen. Er restte hem enkel de uitweg van het ontslag. De ware reden daarvan verstopte hij handig achter zijn vermeende politieke verantwoordelijkheid voor de fout van ‘een individuele, onafhankelijke magistraat’.
Het lijkt er trouwens op dat het ontslag Quickie niet eens slecht uitkomt. Open Vld is misschien geen zinkend schip, dan toch een schip dat slagzij maakt. De partij stevent af op een verkiezingsnederlaag en daarvoor zal verantwoordelijkheid worden gezocht. Nu al staat vast dat Alexander De Croo de zwarte piet zal krijgen. Wie niet in de brokken wil delen, staat beter niet te dicht bij hem.
Nu Van Quickenborne de regering heeft verlaten en wat verder van De Croo gaat staan, kan hij zich des te meer en des te beter concentreren op een herverkiezing als burgemeester van Kortrijk – en op de voorbereiding van het voorzitterschap van Open Vld dat hij, naar wordt gefluisterd, aan zijn politiek curriculum vitae wil toevoegen.
Mark Deweerdt (1952) was journalist bij De Standaard en De Financieel-Ekonomische Tijd/De Tijd, en schreef als kabinetsmedewerker toespraken en teksten voor Yves Leterme, Kris Peeters, Herman Van Rompuy en Geert Bourgeois.
COMMENTAAR – door Mark Deweerdt – www.doorbraak.be . ‘Dat is een individuele fout, dat is een grove fout, dat is een onaanvaardbare fout. (…) Ook al is dit het werk van een individuele, onafhankelijke magistraat, toch wil ik mijn politieke verantwoordelijkheid nemen.’ De woorden van ontslagnemend minister van Justitie Vincent Van QuickenborneLees verder
Op de jongste gemeenteraad van 24 oktober jl. deelde gemeenteraadsvoorzitter Luc Vuylsteke de Laps het overlijden mee van Piet Vernimmen (1944 – 2023). Er werd een minuut stilte gehouden. In 1971 werd Piet Vernimmen verkozen tot gemeenteraadslid voor de toenmalige CVP (CD&V). In 1983 werd hij voorzitter van het OCMW.Lees verder
Thuisrand is de fusie van De Ideale Woning en SVK Woonweb en heeft grote ambities opvlak van sociaal wonen in de Zuidrand. Op 1 juli 2023 startte in de Zuidrand de nieuwe Woonmaatschappij Thuisrand. Thuisrand zet de werking van De Ideale Woning en SVK Woonweb verder in één nieuwe maatschappij.Lees verder
Gemeente Hove Zitting van maandag 23 oktober 2023 In Raadzaal OCMW, Esdoorn 4A – 2540 Hove. Het college van burgemeester en schepenen keurt de notulen van de vorige zitting goed. Het college van burgemeester en schepenen levert een omgevingsvergunning af voor renoveren van 2 scoutslokalen. De omgevingsambtenaar neemt akte vanLees verder
Veel plannen maar ook onduidelijkheid COMMENTAAR – door Kevin Vanbuggenhout – www.doorbraak.be . Naar aanleiding van de Canvas reeks Godvergeten staat het seksueel misbruik in de kerk opnieuw centraal op de politieke agenda, met twee onderzoekscommissies op komst. Dat is uiteraard lang niet de enige omgeving waar grensoverschrijdend gedrag bestaat. Zo heeft de cultuursectorLees verder
NIEUWS – door Winny Matheeussen – www.doorbraak.be . Paul van Tigchelt (50) volgt Vincent Van Quickenborne (Open Vld) op en wordt dus de nieuwe minister van Justitie. Daarmee is de regering terug voltallig, al blijken er binnen Open Vld nieuwe wonden te zijn geslagen door het opzijschuiven van de kandidatuur van oud-voorzitsterLees verder
REGIO Er valt heel wat te beleven in jouw eigen streek ! Met de Inspiratiegids Zuidrand ontdek je prachtige verborgen natuur- en erfgoedparels vlakbij huis. Op stap met je vrienden of eerder met de kinderen ? Met de inspiratiegids krijg je heel wat tips om samen een fantastische dag teLees verder
Breng op zaterdag 25 november een bezoekje aan de kringloopwinkels van Opnieuw & Co en ontdek erallerlei kerst- en winterspulletjes om een duurzaam eindejaar te beleven.Of je nu de kerstboom in een nieuwe jasje wil stoppen of liever zelf schittert in een nieuwe jurk, je vindt in hun uitgebreid aanbodLees verder
help mee om extra bos te creëren !We mikken op de aanplant van één hectare bos !Op zondag 26 november planten we in samenwerking met Stichting Kempens Landschap en Bosgroep Antwerpse Gordel 1.700 nieuwe bomen in het landschapspark Frijthout. Iedereen is welkom om tussen 9.00 en 12.00 uur één ofLees verder
door Filip Van Laenen in ’t Pallieterke . Een nieuwe peiling, deze keer uitgevoerd door Kantar in opdracht van La Libre Belgique en RTBF, brengt alweer slecht nieuws voor Open Vld. Nadat de partij twee weken geleden een historisch lage peilingscore te verwerken kreeg, zakt ze in deze peiling nogLees verder